เมืองหน้าด่านสมัยอยุธยา

สมัยกรุงศรีอยุธยา

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระนเรศวร ทรงเห็นว่าเมืองอุทัยเก่านั้นเป็นเมืองอยู่ใกล้

ชายแดน ควรจะเป็น "เมืองด่าน" ใช้ระมัดระวังพม่าที่เดินทัพเข้ามาทางด่านแม่ละเมา และด่านเจดีย์

สามองค์ซึ่งเป็นเส้นทางที่พม่าใช้เดินทัพเข้ามาแต่โบราณ จึงให้จัดตั้งด่านป้

องกันขึ้นหลายแห่งคือ ด่าน

เมืองอุทัย (ที่บ้านคลองค่าย) ด่านแม่กลอง ด่านเขาปูน ด่านหนองหลวง ด่านสลักพระ โดยถือเอาเมือง

อุทัยเก่าเป็น "หัวเมืองด่านชั้นนอก" โดยมีเจ้าเมืองอุทัยเก่าเป็นผู้ดูแลด่านต่างๆ เมืองอุทัยเก่าในสมัย

นั้นมีอาณาเขตการปกครองดังนี้ ทางทิศตะวันออกติดต่อกับเมืองแพรก (เมืองสรรค์บุรี) ทางทิศ

ตะวันออกเฉียงเหนือจดกับเมืองพระบาง (เมืองพังค่าจังหวัดนครสวรรค์)ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ

ติดต่อกับเมืองแปป (เมืองกําแพงเพชร) และเมืองฉอด (อยู่ที่จังหวัดตาก) ถือแนวแม่นํ้าและลําคลองเป็น

แนวเขต เช่นแม่นํ้ากลอง คลองห้วยแก้ว ลําห้วยเปิ้นเป็นต้น สําหรับด่านสําคัญที่อยู่ปลายแดนด้านทิศ

ตะวันตกเฉียงเหนือได้ให้พระพล (พระพลสงคราม) เป็นผู้รักษาด่านแม่กลอง และพระอินทร์ (พระอินทร

เดช) เป็นผู้รักษาด่านหนองหลวงซึ่งเป็นด่านที่สําคัญของเมืองอุทัยเก่า (ปจจุบันอยู่ในท้องที่อําเภออุ้ม ั

ผาง จังหวัดตาก) ในพงศาวดารพม่าปรากฏว่า "สมเด็จพระนเรศวรยกทัพติดตามตีกองทัพพระเจ้าหง

สาวดีไปจนถึงหนองหลวง แล้วจึงกลับคืนพระนคร"

ต่อมาสมเด็จพระเอกาทศรถ ได้โปรดให้บัญญัติอํานาจการใช้ตราประจําตําแหน่งมี

บัญชาการตามหัวเมืองนั้นๆ ได้ระบุในกฎหมายเก่า ลักษณะพระธรรมนูญว่า "เมืองอุไทยธานีเป็นหัว

เมืองขึ้นแก่มหาดไทย"

ตัวเมืองอุทัยเก่านั้นเป็นเมืองดอนตั้งอยู่บนพื้นที่ต่อเนื่องกับเชิงเขาบรรทัดที่เป็นเขตแดน

ติดกับเมืองมอญ (เมาะตะมะและเมาะตําเลิม) มีที่ราบทํานาได้มาก ทั้งมีธารนํ้าไหลลงมาจากภูเขา

กักตุนเก็บนํ้าเข้ามาใช้ในการทํานา ไม่มีเวลาที่นาจะเสีย จึงมีผู้คนได้ตั้งบ้านเรือนทํานากันมาก จนเป็น

บ้านเมืองใหญ่ ด้วยเหตุที่หัวเมืองตั้งอยู่บนที่ดอนห่างจากคลองสะแกกรังประมาณ ๕๐๐ เส้น ลําห้วยที่มี

อยู่เดิมใกล้ๆ ตัวเมืองก็ตื้นเขินและใช้การไม่ได้ เรือจึงขึ้นไปไม่ถึงเมื่อจะขายข้าวต้องบรรทุกเกวียนมา

ทางบกลงมาที่แม่นํ้าสะแกกรัง อันเป็นปลายเขตแดนเมืองชัยนาท และเมืองมโนรมย์ และการส่งพืช

พันธุ์ธัญญาหาร ก็ต้องอาศัยแม่นํ้าสะแกกรังเป็นหลัก ดังนั้นประชาชนที่รับซื้อผลิตผลสินค้าของชาว

อุทัยธานี จึงพากันไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสะแกกรัง ซึ่งเป็นตลาดค้าขายของชาวเมืองอุทัยธานี

พ.ศ. ๒๒๐๖ แผ่นดิน ของสมเด็จพระนารายณ์ กษัตริย์กรุงศรีอยุธยา พม่าได้ปราบปราม

พวกมอญเมืองเมาะตะมะ ซึ่งเป็นกบฏจับมังนันทมิตร อาของพระเจ้าอังวะ พาเข้ามาในดินแดนไทย

ดังนั้น "ครั้นถึงกติกมาสได้ศุภวารดฤถี พิชัยฤกษ์ เจ้าพระยาโกษาธิบดี และท้าวพระยานายทัพนายกอง

ทั้งปวงกราบถวายบังคมลายกพลโยธาแยกกันไปทางด่านเจดีย์สามองค์บ้าง ทางด่านเขาปูนและด่าน

สลักพระแดนเมืองอุทัยธานีบ้าง ส่วนกองทัพพระยาสีหราชเดโชชัย ซึ่งลงมาจากเมืองเชียงใหม่ถึงเมือง

ตากนั้นก็รีบยกมาทางเมืองกําแพงเพชร เมืองนครสวรรค์ ผ่านเมืองอุทัยธานีถึงเมืองศรีสวัสดิรบกับพม่า ์

ที่ไทรโยค และท่าดินแดงร่วมกับทัพใหญ่ของเจ้าพระยาโกษาธิบดีคือ เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ขุนเหล็ก)

เป็นแม่ทัพใหญ่พร้อมด้วยพระยาวิเศษชัยชาญ พระยาราชบุรีและพระยาเพชรบุรี จนพม่าแตกพ่ายหนี

ไปด้วยกําลังทหารหาญกับชาวด่านเมืองอุทัยธานีที่ได้ติดตามทัพ พระยาสีหราชเดโชชัยมาช่วยรบใน

คราวนี้ด้วย

ปฐมนิวาสสถานแห่งราชวงศ์จักรี

ความภาคภูมิใจสูงสุดของชาวอุทัยธานี คือการเป็นบ้านเกิดของ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) พระราชบิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) โดยพระองค์เสด็จพระราชสมภพที่บ้านสะแกกรังแห่งนี้

ปัจจุบันบนยอดเขาสะแกกรัง เป็นที่ประดิษฐานพระบรมรูปจำลองของพระองค์ ซึ่งชาวอุทัยธานีและนักท่องเที่ยวต่างขึ้นไปสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล

เซ็กเกี๋ยกั้ง: ท่าเรือขนข้าว

ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น บ้านสะแกกรังเติบโตขึ้นเป็นย่านการค้าข้าวที่สำคัญ พ่อค้าชาวจีนจำนวนมากอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานและเรียกย่านนี้ว่า "เซ็กเกี๋ยกั้ง" สินค้าจากป่าและข้าวสารถูกลำเลียงผ่านแม่น้ำสะแกกรังล่องลงสู่กรุงเทพฯ ทำให้เมืองนี้คึกคักและร่ำรวยด้วยวัฒนธรรมผสมผสาน ไทย-จีน

ชุมชนชาวแพแห่งสุดท้าย

เอกลักษณ์หนึ่งเดียวที่ไม่เหมือนใคร คือ ชุมชนชาวแพแม่น้ำสะแกกรัง ซึ่งเป็นชุมชนชาวแพแห่งสุดท้ายในประเทศไทยที่มีทะเบียนบ้านถูกต้องตามกฎหมาย วิถีชีวิตที่ผูกพันกับสายน้ำ การเลี้ยงปลาแรดในกระชัง และความเงียบสงบ คือเสน่ห์ที่หยุดเวลาไว้ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนแปลง